11 Σεπ 2018

Για τη μορφωτική αξία της κλασικής παιδείας

Μια αυτονόητη αλλά χρήσιμη υπόμνηση του Θοδωρή Αντωνόπουλου, από άρθρο του στο LIFO με αφορμή τη σχεδιαζόμενη κατάργηση του μαθήματος των Λατινικών από τα Γενικά Λύκεια:

Να θυμίσω βέβαια ότι και στις εποχές που η κλασική ανθρωπιστική παιδεία με τα τόσα υψιπετή ιδανικά μεσουρανούσε (και που «δίχως αυτή η παρούσα τεχνολογική εξέλιξη μπορεί να καταρρεύσει ή να καταστεί επικίνδυνη», καθώς αναφέρεται με στόμφο στην εισαγωγή των λατινικών Γ' Λυκείου), δεν αποφεύχθηκαν ούτε οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι, ούτε το Ολοκαύτωμα, ούτε η χρήση πυρηνικών, ούτε η εκμετάλλευση και οι θεαματικές οικονομικές ανισότητες, ούτε η οικολογική υποβάθμιση του πλανήτη. Αντίθετα, η αρχαιολατρεία και η προσκόλληση στην κλασική παράδοση συχνά ταυτίστηκε με ό,τι πιο αντιδραστικό στην Ελλάδα και όχι μόνο. 

25 Ιουν 2018

Βόρεια Μακεδονία

Επειδή συχνά λέγεται ότι «η Μακεδονία είναι ελληνική και μόνον ελληνική», ότι η χώρα που λέγεται Μακεδονία δεν είναι σταλήθεια Μακεδονία, ή, σοβαρότερα, ότι η «ιστορική Μακεδονία» εκτείνεται μόνο μέχρι τα σημερινά σύνορα της Ελλάδας και λίγο βορειότερα (γιατί βέβαια κανείς δεν αμφισβητεί ότι το Μοναστήρι, το Κρούσοβο, η Στρώμνιτσα είναι μέρη μακεδονικά!), ενώ η «γεωγραφική Μακεδονία» (στην οποία περιλαμβάνονται τα Σκόπια και η πρώην γιουγκοσλαβική και από το 1991 ανεξάρτητη χώρα που έχει εκεί την πρωτεύουσά της) είναι κατασκεύασμα έιτε της πανσλαβιστικής προπαγάνδας είτε πάντως των νεότερων γεωγράφων, είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα η γνώμη του εθνικού μας ιστορικού, του Κων/νου Παπαρρηγόπουλου, επί του θέματος , όπως μας τη μαθαίνει ένα πρόσφατο άρθρο της Εφημερίδας των Συντακτών.

Αφενός, ιδού τι γράφει για τα όρια της αρχαίας Μακεδονίας στην «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους», έκδ. Γαλαξία, τόμος 6ος, σ.7: «Επί Φιλίππου η Μακεδονία έλαβεν έκτασιν μεγάλην, η δε αρχαιοτέρα Μακεδονία ήτο πολύ μικροτέρα. Η αρχαία μικρά αύτη Μακεδονία δεν έφθανεν, ως βραδύτερον, μέχρι του Θερμαϊκού κόλπου, αλλά περιωρίζετο εις τας περί τον άνω Αλιάκμονα και τον άνω Εριγώνα χώρας [...]. Και ούτος μεν ήτο ο πυρήν της Μακεδονίας. Η δε ευρυτέρα χώρα εις ην μετεδόθη βραδύτερον το όνομα εκείνο, καίτοι ορεινή ούσα και διατεμνομένη υπό πολλών πλαγίων κλάδων του Σκάρδου όρους, περιλαμβάνει τρία μεσόγεια πεδία. Εκ τούτων το βορειότατον είναι το πεδίον το σήμερον καλούμενον Τέτοβο ή Καλκάνδερε».

Αλλά και αργότερα, όταν του ζητήθηκε από την Κυβέρνηση να συντάξη ιστορική μελέτη «δι’ ής ως ιστορικός να υποστηρίξη ότι τα παρά των Βουλγάρων εις την Μακεδονίαν αποδιδόμενα όρια δεν είναι τα της κυρίως Μακεδονίας, αλλ’ άλλα όσον οίον τε συμπίπτοντα προς το μέρος εκείνο της χώρας ταύτης εις το οποίον ο Ελληνισμός δύναται να παρασταθή οπωσδήποτε επικρατών», ο Παπαρρηγόπουλος απάντησε σαφώς και κατηγορηματικά ότι

«Τα υπάρχοντα ιστορικά διδόμενα καθιστώσι δυστυχώς αδύνατον την απόδειξιν του θέματος τούτου [...] Η κατά πρώτον γνωστή γενομένη Μακεδονία περιωρίζετο εις τα περί Βιτώλια και Γρεβενά πεδία, μη αφικνουμένη μέχρι της θαλάσσης. Η δ’ επί Φιλίππου ηπλώθη διά μιας από του Ολύμπου μέχρι της Μοισίας (ήτοι της Σερβίας και της Βουλγαρίας) και της Ιλλυρίας και Ηπείρου μέχρι της Θράκης και του Αιγαίου Πελάγους. Επειτα, επί της ρωμαϊκής κυριαρχίας, η επαρχία του Ιλλυρικού περιέλαβε την Μακεδονίαν του Φιλίππου και την Θεσσαλίαν. Βραδύτερον δε, εν τη ακμή του μεσαιωνικού ημών κράτους, το όνομα Μακεδονία μετηνάστευσεν από της πατρίδος αυτού εις την Θράκην, περιλαβόν μάλιστα εφ’ ικανόν χρόνον και αυτήν την Βουλγαρίαν. Τελευταίον επί Τουρκοκρατίας το όνομα της Μακεδονίας όλως εξέλιπεν από της διοικητικής διαιρέσεως του Κράτους.
Τα όρια λοιπόν τα οποία οι Βούλγαροι αποδίδουν εις την Μακεδονίαν είναι ουδέν άλλο ή τα όρια της του Φιλίππου Μακεδονίας. Αλλά η αναβίωσις των ορίων τούτων δεν είναι έργον των Βουλγάρων. Μήπως αυτοί ημείς λέγοντες Μακεδονίαν δεν εννοούμεν ό,τι και οι ΒούλγαροιΤούτο δε ουχί σήμερον μόνον, αλλά πρόπαλαι. Οσασδήποτε διοικητικάς μετωνυμίας και αν έλαβε η χώρα αύτη εν διαστήματι δισχιλίων περίπου ετών, το όνομα αυτής και η δοθείσα αυτώ επί Φιλίππου έκτασις περιεσώθη, μετά τινος μικράς μόνον τροπολογίας, εν τη συνειδήσει του Ελληνισμού. Περί τούτων έχομεν απόδειξιν ανατρέχουσαν μέχρι της δεκάτης εβδόμης εκατονταετηρίδος.
Ο ημέτερος Μελέτιος, εν τη Γεωγραφία αυτού, λέγει την Μακεδονίαν οριζομένην προς βορράν υπό της Δαλματίας, της Σερβίας, της Βουλγαρίας και της Θράκης, προς ανατολάς υπό του Αιγαίου Πελάγους, προς μεσημβρίαν υπό της Θεσσαλίας και της Ηπείρου, προς δυσμάς δε υπό του Ιονίου Πελάγους· ο έστιν περιλαμβάνει εν τη Μακεδονία, εκτός των σήμερον αποδιδομένων αυτή χωρών, και την Αλβανίαν, διότι λέγει αυτήν οριζομένην προς τοις άλλοις υπό της Δαλματίας προς βορράν, υπό της Ηπείρου προς νότον και υπό του Ιονίου Πελάγους προς δυσμάς.

Εκ των ιστορικών τούτων γεγονότων και της σημασίας καθ’ ην υφ’ ημών αυτών γίνεται χρήσις του ονόματος Μακεδονία, καθίσταται πρόδηλον ότι ουδένα έχομεν τρόπον να αποδείξωμεν ως πλάσμα των Βουλγάρων τα υπ’ αυτών εις την χώραν ταύτην αποδιδόμενα όρια και επ’ ουδεμίας ιστορικής βάσεως δυνάμεθα να στηρίξωμεν νέαν της Μακεδονίας οριοθέτησιν επί τω υφ’ υμών υποδεικνυομένω σκοπώ.»

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο της ΕφΣυν. Είναι πολύ διδακτικό. 

21 Φεβ 2018

Χασάπικες ετυμολογίες

Από το εξαιρετικό ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου "Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία", με αφορμή κάποιους διαξιφισμούς Γιάννη Χάρη -- Γιώργου Κιμούλη στην εφημερίδα των Συντακτών:

Κάποιος που κάνει τα πρώτα πρώτα του ετυμολογικά βήματα, διαπιστώνει ας πούμε ότι γεωμετρία λέγεται η επιστήμη που μετράει τη γη, κι ύστερα πηγαίνει ένα βήμα πιο πέρα, βρίσκει ότι ναυμαχία λέγεται η μάχη ανάμεσα σε πλοία, από το αρχαίο ναυς, που το βρίσκει και στο ναυάγιο, από το ναυς που ήδη το έμαθε και από το αρχαίο ρήμα «άγνυμι» που θα πει «σπάω», που το βρίσκει και στο κάταγμα.
Κάθε τέτοια μικροανακάλυψη προκαλεί ένα ευχάριστο ξάφνιασμα. Οπότε, είναι λογικό να θέλουμε να εφαρμόσουμε τα καινούργια μας εργαλεια σε ακόμα περισσότερες λέξεις. Αλλά δεν είναι όλες οι λέξεις σύνθετες ή δεν φαίνονται με γυμνό μάτι τα συστατικά τους μέρη, κι έτσι ο αρχάριος ερασιτέχνης ετυμολόγος προσπαθώντας να ανατάμει όλες τις λέξεις με τον ιδιο τρόπο, απλούστατα τις σφάζει, όπως θα μας έσφαζε ένας αυτοδίδακτος χειρούργος αν τον αφήναμε να μας εγχειρίσει.
Οι αρχαίοι ημών πρόγονοι, τον καιρό που η μελέτη των γλωσσών ήταν ακόμα στα σπάργανα, προσπάθησαν να ετυμολογήσουν τις λέξεις με βάση τις ιδιότητές τους -και τις περισσότερες τις έσφαξαν. Ο Κρατύλος του Πλάτωνα είναι γεμάτος με τέτοιες χασάπικες παρετυμολογίες.
Συνιστώ να διαβάσετε όλο το άρθρο.

13 Φεβ 2018

Ανεκτή ανορθογραφία

Από εξαιρετική ψαροταβέρνα έξω απ'τη Χαλκίδα.
Δεν ξέρω μάλιστα μήπως ο εστιάτορας ήθελε συνειδητά να κάνει λογοπαίγνιο...

22 Μαΐ 2017

Ειδωλολατρία (ΙΙ)

Από άρθρο Έλενας Ακρίτα στα ΝΕΑ της 20/5/2017:

"Αύριο Κωνσταντίνου κι Ελένης, η Αγία Ελένη θα προσφέρει φοντάν και λικεράκι στο salon de reception της Αγίας Βαρβάρας. Θα φορά μπροκάρ τουαλέτα και μια τιάρα στηριγμένη σε ανέμελο σινιόν. Εχουν ήδη κρατηθεί ρεζερβέ στασίδια για τους εκλεκτούς καλεσμένους της βεγγέρας και ιδιαιτέρως τον κύριο Γιακουμάτο, την κυρία Αυλωνίτου - τους χωρίζει το κόμμα, τους ενώνει η ψυχοσύνθεση - τον κ. Κουμουτσάκο, και κυρίως τον Κωστή Χατζηδάκη που ομολογώ δεν του το 'χα και με εξέπληξε δυσάρεστα. Αυτοί μεταξύ άλλων πολιτικών. Πολλών και ανόητων."

Δηκτικό, σαρκαστικό, αλλά δεν μπορώ να μη συμφωνήσω!

5 Οκτ 2016

Θέμα Τσάμικου

Η ακόλουθη είδηση δημοσιεύτηκε πρό ολίγου στο in.gr:

Υπουργείο Εξωτερικών: Η Ελλάδα δεν συζητά ούτε διαπραγματεύεται θέμα Τσάμικου

Θέμα καλαματιανού μήπως;
Ιδού και η εικόνα:

31 Δεκ 2015

Κουίζ