(Αναδημοσίευση από ανάρτησή μου στο Facebook)
Στην πατροπαράδοτη γραμματική της αρχαίας ελληνικής, π.χ. την κλασική του Τζάρτζανου, υπήρχε μεν ο κανόνας ότι «Δύο σύμφωνα εὑρισκόμενα μεταξὺ δύο φωνηέντων (ἢ διφθόγγων) συλλαβίζονται μὲ τὸ ἑπόμενόν των φωνῆεν (ἢ δίφθογγον), ἐὰν δὲν εἶναι τὰ αὐτὰ καὶ ἐὰν εἶναι ἀρκτικὰ λέξεως τῆς (ἀρχαίας) ῾Ελληνικῆς γλώσσης˙ ἄλλως χωρίζονται καὶ συλλαβίζονται τὸ μὲν πρῶτον μὲ τὸ προηγούμενον, τὸ δὲ δεύτερον μὲ τὸ ἑπόμενον φωνῆεν (ἢ δίφθογγον) : πέ-τρα (τρόπος), βά-θρον (θρόνος), ἔ-στω (σταυρός)˙ ἀλλά : βάλ-λω, ἐν-νέα, ἕλ-κω, ἅρ-μα, ἔν-τερον», ακολουθούσε όμως η
«Σημείωσις. Καὶ τὰ συμπλέγματα γμ ἢ χμ, θμ, τν, φν, ἐπειδὴ ἀντιστοιχοῦν πρὸς τὰ συμπλέγματα κμ, τμ, θν, πν, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀρχίζουν λέξεις τῆς ἀρχαίας Ελληνικῆς γλώσσης, συλλαβίζονται καὶ αὐτὰ μὲ τὸ ἑπόμενον φωνῆεν : πρᾶ-γμα, δρα-χμὴ (κμητός), ἀρι-θμὸς (τμῆμα), φά-τνη (θνητός), δά-φνη (πνέω).» Το αποτέλεσμα στην πράξη ήταν να συλλαβίζονται μαζί ΟΛΑ τα συμπλέγματα άφωνου (ή σ) και ημίφωνου και να χωρίζονται ΜΟΝΟ τα συμπλέγματα όπου το πρώτο σύμφωνο ήταν λ/μ/ν/ρ (με εξαίρεση το σύμπλεγμα μν). Αυτόν τον απλούστατο κανόνα είχα διδαχτεί κι εγώ στη Β΄ Δημοτικού: χωρίζονται στον συλλαβισμό τα διπλά σύμφωνα (Σάβ-βα-το, κόκ-κος...) και τα συμπλέγματα που αρχίζουν από λ/μ/ν/ρ (πόρ-τα, πέν-θος, αλλά και πέν-τε, κόμ-πος...). Δεν θυμάμαι να μας είχαν επίσημάνει ως εξαίρεση το μν ή το γκ, αλλά ίσως αυτά τα αφήνανε γι'αργότερα. -- Στην Ε΄ Δημοτικού διδάχτηκα τον γνωστό κανόνα με το «αν αρχίζει ελληνική λέξη», και θυμάμαι ότι ο δάσκαλος μου διόρθωσε σε άσκηση ως λάθος συλλαβισμού το «τάγ-μα», χωρίς να μου εξηγήσει γιατί (αφού βέβαια λέξη από γμ- δεν υπάρχει
). Αργότερα βέβαια διάβασα τον Τζάρτζανο και κατάλαβα ότι there is method in this madness, που λέει κι ο Σέξπιρ. Αλλά δυστυχώς there was madness in this method... -- Σήμερα, και ήδη από την κρατική Γραμματική του 1941, επικράτησε ο αρχαίος κανόνας χωρίς τη σημείωση, και συλλαβίζουμε δάφ-νη, τάγ-μα κλπ.
Η κρατική «Νεοελληνική Γραμματική» του 1941, η γνωστή ως «του Τριανταφυλλίδη», δίδασκε ότι «Τα συμπλέγματα μπ, ντ, γκ, γγ χωρίζονται στο συλλαβισμό, εκτός όταν προηγῆται άλλο σύμφωνο : αμ-πέλι, πέν-τε, αγ-καλιά, άγ-γελος, αλλά μπαρ-μπούνι», προσέθετε όμως με μικρότερα στοιχεία ότι «Τα δίψηφα μπ, ντ, γκ δεν πρέπει να χωρίζονται στό συλλαβισμό : μπου-μπούκι, ντό-μπρος, ξε-μπλέκω, ντα-ντά.» Αυτός ο κανόνας είναι πολύ λογικός ΓΙΑ ΟΣΟΥΣ ΑΚΟΥΝΕ ΤΗ ΔΙΑΦΟΡΑ ανάμεσα στην προφορά mb/nd/ŋg και σκέτο b/d/g. Eγώ την ακούω και την τηρώ, προφέρω δηλαδή πάντοτε lamba και roba και δε λέω ποτέ laba τη λάμπα ή romba τη ρόμπα. ΟΜΩΣ οι περισσότεροι Έλληνες δεν συνειδητοποιούν καν ότι υπάρχει τέτοια διαφορά, και ο κανόνας του Τριανταφυλλίδη πολύ δύσκολα μπορεί να διδαχτεί στην πράξη. Γι'αυτό και η νεότερη, αναθεωρημένη έκδοση της «Μικρής Νεοελληνικής Γραμματικής», που ακολουθείται εδώ και μισόν αιώνα στη σχολική χρήση, παραδίδει τα όπλα και διδάσκει απλώς ότι «τα δίψηφα μπ, ντ, γκ δε χωρίζονται στο συλλαβισμό» και δίνει ως παραδείγματα «μπου-μπούκι, α-μπέ-λι, ντα-ντά, πέ-ντε, μπα-γκέτα, μου-γκρίζω», προφανώς ανακατεύοντας συνειδητά λέξεις όπου τα μπ/ντ/γκ είναι σκέτα b/d/g και λέξεις όπου στην πρότυπη προφορά «θα έπρεπε» να προφέρονται προρρινισμένα mb/nd/ŋg.