Μακεδονικά

ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ εκπομπή του Αλέξη Παπαχελά, με πολλά ενδιαφέροντα και πολλά κουφά, σε δύο μέρη. ΔΕΙΤΕ ΤΗΝ!
Μέρος Α΄
Μέρος Β΄

Λατίνων Πάσχα

Τα παρακάτω είναι γραμμένα, με πολύ περισσότερες λεπτομέρειες μάλιστα, σε πλήθος έντυπες και ηλεκτρονικές σελίδες, αλλά πάντα κάποιος βρίσκεται να εκφράσει την απορία:
"Καλά, γιατί οι καθολικοί γιορτάζουν το Πάσχα πριν από εμάς;"

Με δυο λόγια, η απάντηση είναι η εξής:
Σύμφωνα με τα Ευαγγέλια, ο Χριστός σταυρώθηκε την ημέρα του εβραϊκού Πάσχα, που έπεφτε Παρασκευή εκείνη τη χρονιά, και αναστήθηκε τα ξημερώματα της επόμενης Κυριακής. Γι'αυτό το λόγο καθιερώθηκε από παλιά και επικυρώθηκε από την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο η συνήθεια να εορτάζεται το χριστιανικό Πάσχα την Κυριακή που ακολουθεί το εβραϊκό. Η ημερομηνία εορτασμού όμως του εβραϊκού Πάσχα εξαρτάται από τις φάσεις της Σελήνης, και συγκεκριμένα συμπίπτει με την πρώτη πανσέληνο της άνοιξης. Για να μην εξαρτάται λοιπόν η μεγαλύτερη γιορτή της χριστιανωσύνης από αστρονομικές παρατηρήσεις, διαμορφώθηκε σταδιακά ένας κανόνας υπολογισμού της ημερομηνίας της εαρινής πανσελήνου που βασίζεται σε δύο παραδοχές:

• ότι η άνοιξη αρχίζει στις 21 Μαρτίου του ιουλιανού ημερολογίου, και
• ότι 19 ιουλιανά έτη ισοδυναμούν ακριβώς με 235 σεληνιακούς μήνες, ώστε οι φάσεις της σελήνης να επανέρχονται στις ίδιες ιουλιανές ημερομηνίες κάθε 19 χρόνια.

Οι δύο αυτές παραδοχές δεν είναι τελείως ακριβείς. Η πρώτη ενέχει σφάλμα μιας ημέρας κάθε 128 χρόνια, η δε δεύτερη μιας ημέρας κάθε 300 χρόνια. Στα 1700 σχεδόν χρόνια που έχουν περάσει από τον καιρό του Μ. Κωνσταντίνου, έχει λοιπόν συσσωρευθεί σφάλμα 13 ημερών ως προς την άνοιξη (η οποία αρχίζει στις 8 Μαρτίου του ιουλιανού ημερολογίου) και 5 ημερών ως προς την ακριβή ημερομηνία των φάσεων της σελήνης!
Τα σφάλματα αυτά τα διόρθωσε ο Πάπας Γρηγόριος ΙΓ΄ το 1583 για τους Ρωμαιοκαθολικούς (γρηγοριανό ημερολόγιο), και ακολούθησαν σιγά-σιγά και οι προτεσταντικές εκκλησίες. Οι ορθόδοξες εκκλησίες όμως δεν ακολούθησαν τη μεταρρύθμιση αυτή (η οποία, η αλήθεια να λέγεται, επέφερε το ...ανορθόδοξο αποτέλεσμα να εορτάζεται το Πάσχα μερικές φορές και πριν από το εβραϊκό), και έτσι:

• αν η πρώτη εαρινή πανσέληνος υπολογιστεί ότι πέφτει ανάμεσα στις 21 Μαρτίου του γρηγοριανού και στις 21 Μαρτίου του ιουλιανού ημερολογίου, οι ορθόδοξες εκκλησίες δεν την υπολογίζουν ως πασχαλινή και περιμένουν την επόμενη, με αποτέλεσμα να γιορτάζουν το Πάσχα πέντε (!) εβδομάδες μετά τους Δυτικούς·
• αν η πρώτη εαρινή πανσέληνος πέφτει μετά τις 21 Μαρτίου του ιουλιανού ημερολογίου, όλοι οι Χριστιανοί αυτήν υπολογίζουν ως πασχαλινή, λόγω όμως του σφάλματος των 5 ημερών, οι Ορόδοξοι συχνά χάνουν μια Κυριακή και γιορτάζουν το Πάσχα μία εβδομάδα μετά τους Δυτικούς.
  Αν βεβαίως η πανσέληνος πέφτει Κυριακή ή Δευτέρα, τότε παρά το σφάλμα των 5 ημερών, όλοι οι Χριστιανοί συνεορτάζουν το Πάσχα την αμέσως επόμενη Κυριακή.

Υπό την πίεση του κράτους, πολλές ορθόδοξες εκκλησίες - και η Ελλαδική, το 1924 - υιοθέτησαν το γρηγοριανό ημερολόγιο για τον υπολογισμό των ακίνητων εορτών. Όλες όμως ανεξαιρέτως εξακολουθούν να υπολογίζουν τις κινητές εορτές με το ιουλιανό ημερολόγιο, εξ ού και η διαφορά με τους Δυτικούς που παρατηρείται λ.χ. φέτος (2016).

Ευρωπαϊκή Τουρκία;

Το να διαπραγματεύεται η Τουρκία την προσχώρησή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι σαν να ζητάει το Ισραήλ να μπει στον Αραβικό Σύνδεσμο, με το σκεπτικό ότι το 1/4 του πληθυσμού του αποτελείται από Άραβες.

Ο Χριστός και οι Έλληνες

Μ΄ αυτό τον τίτλο αναφέρεται σε παλιά (ίσως και σε σημερινά, δεν ξέρω) ελληνικά βιβλία θρησκευτικών ότι κάποτε είπαν στο Χριστό ότι Έλληνες ζητούν να τον δουν, κι εκείνος απάντησε "Έφτασε η ώρα να δοξαστεί ο Υιός του Ανθρώπου." Δεν το έλεγαν αυτολεξεί, αλλά το συμπέρασμα που έβγαινε ήταν ότι ακόμη και ο Θεάνθρωπος το θεωρούσε δόξα και τιμή του να ενδιαφέρονται γι΄αυτόν οι Έλληνες!

Πρόκειται βεβαίως για ανοησία. Ιδού τί λέει το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, κεφ. ΙΒ΄, στ. 20-33:

"Ἦσαν δὲ Ἕλληνές τινες ἐκ τῶν ἀναβαινόντων ἵνα προσκυνήσωσιν ἐν τῇ ἑορτῇ· οὗτοι οὖν [...] ἠρώτων [τον Φίλιππον] λέγοντες· κύριε, θέλομεν τὸν Ἰησοῦν ἰδεῖν. [...] ὁ δὲ Ἰησοῦς ἀποκρίνεται αὐτοῖς λέγων· ἐλήλυθεν ἡ ὥρα ἵνα δοξασθῇ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου. ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἐὰν μὴ ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν ἀποθάνῃ, αὐτὸς μόνος μένει· ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ, πολὺν καρπὸν φέρει. ὁ φιλῶν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἀπολλύει αὐτήν, καὶ ὁ μισῶν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ εἰς ζωὴν αἰώνιον φυλάξει αὐτήν. ἐὰν ἐμοί διακονῇ τις, ἐμοὶ ἀκολουθείτω, καὶ ὅπου εἰμὶ ἐγὼ, ἐκεῖ καὶ ὁ διάκονος ὁ ἐμὸς ἔσται· καὶ ἐάν τις ἐμοὶ διακονῇ, τιμήσει αὐτὸν ὁ πατήρ. Νῦν ἡ ψυχή μου τετάρακται, καὶ τί εἴπω; Πάτερ, σῶσόν με ἐκ τῆς ὥρας ταύτης; ἀλλὰ διὰ τοῦτο ἦλθον εἰς τὴν ὥραν ταύτην. Πάτερ, δόξασόν σου τὸ ὄνομα. [...] νῦν κρίσις ἐστὶ τοῦ κόσμου τούτου, νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἐκβληθήσεται ἔξω· κἀγὼ ἐὰν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν. τοῦτο δὲ ἔλεγεν σημαίνων ποίῳ θανάτῳ ἤμελλεν ἀποθνήσκειν. "

Μ' άλλα λόγια:

Πρώτον, οι "Έλληνες" δεν είναι Έλληνες, παρά ελληνόφωνοι Εβραίοι της διασποράς, "εκ των αναβαινόντων [στην Ιερουσαλήμ] ίνα προσκυνήσωσιν εν τη εορτή [του Πάσχα - όλο το κεφ. ΙΒ΄ εκτυλίσσεται "προ εξ ημερών του πάσχα", βλ. στ. 1]".

Δεύτερον και σπουδαιότερο, τα λόγια του Χριστού, παρόλο που εμφανίζονται ως απάντηση στην είδηση ότι οι "Έλληνες" ζητούν να τον δούν, δεν έχουν άμεση σχέση μ΄αυτήν: η φράση "ελήλυθεν η ώρα ίνα δοξασθή" αναφέρεται σαφώς στα Πάθη του Χριστού, τα οποία αυτός αρχίζει τότε να προαναγγέλλει δια μακρών.

Μακεδονική υστερία

Ο Αλέξανδρος ο Μέγας ήταν εξίσου Έλληνας, όσο και ο Μέγας Ναπολέων ήταν Γάλλος.

Σκεφτείτε λίγο αυτό που μόλις διαβάσατε· έχει περισσότερο βάθος απ' ό,τι φαίνεται με την πρώτη ματιά.

ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ

Μια απορία που μου λύθηκε σχεδόν αμέσως - αλλά ήμουν πια τελειόφοιτος Λυκείου! - ανέκυψε επί δικατορίας, όταν το Υπουργείο Παιδείας αποφάσισε να μας κάνει κλύσμα δώσει την ευκαιρία να θαυμάσουμε λίγον Όμηρο στο πρωτότυπο, χρησιμοποιώντας προπολεμικά σχολικά βιβλία του αείμνηστου ΟΕΣΒ. Στο α της Οδύσσειας διαβάζαμε τους εξής στίχους:
         ἀλλὰ Ποσειδάων γαιήοχος ἀσκελὲς αἰεὶ
         Κύκλωπος κεχόλωται, ὃν ὀφθαλμοῦ ἀλάωσεν,
70     ἀντίθεον Πολύφημον, ὅου κράτος ἐστὶ μέγιστον
         πᾶσιν Κυκλώπεσσι·
         ἐκ τοῦ δὴ Ὀδυσῆα Ποσειδάων ἐνοσίχθων
75     οὔ τι κατακτείνει, πλάζει δ᾽ ἀπὸ πατρίδος αἴης.
οπότε ανέκυπτε η εύλογη απορία, τί διάβολο συνέβαινε με την αρίθμηση: είχε καταστραφεί ο πάπυρος και έλειπαν κάποιοι στίχοι; αλλά πάλι, ένα μόνο αρχαίο χειρόγραφο της Οδύσσειας υπήρχε;

Την απάντηση μας την έδινε - για όσους το είχαν κρατήσει - το βιβλίο της Α΄Γυμνασίου (γαίαν έχοι ελαφράν ο Παπανούτσος με τη μεταρρύθμισή του!), όπου βρισκόταν μεταφρασμένη στα νέα ελληνικά και βεβαίως αλογόκριτη ολόκληρη η Οδύσσεια. Ιδού τί είχαν κρίνει ακατάλληλο για τελειοφοίτους Λυκείου το μεταξικό και το χουντικό Υπουργείο Παιδείας:

    Ο Ποσειδώνας είν’ ο θεός, της γης ο περιζώστης,
   που πάθος του έχει ανέσβεστο, τι χάλασε το μάτι
   του ισόθεου του Πολύφημου, του πρώτου των Κυκλώπων
   στη δύναμη· της Θόωσας είναι παιδί, της νύφης,
   κόρης του Φόρκυνα, άρχοντα του ατρύγητου πελάγου,
   που ο Ποσειδώνας σε βαθειές σπηλιές αγκάλιασέ την.
   Από τα τότε ο σαλευτής της γής ο Ποσειδώνας
   κι αν δεν τονε θανάτωσε, μα τον πλανάει στα ξένα.

(Για να είμαι απόλυτα ακριβής, τα παραπάνω είναι από τη μετάφραση του Εφταλιώτη. Του Σίδερη, που υπήρχε στο σχολικό βιβλίο, δεν την έχω πρόχειρη αυτή τη στιγμή· αν όμως θυμάμαι καλά, τον ολισθηρό στίχο τον απέδιδε "μια νύχτα σαν επλάγιασε σιμά στον Ποσειδώνα". Για όσους έχουν την περιέργεια, το πρωτότυπο γράφει "Θόωσα δέ μιν τέκε νύμφη, Φόρκυνος θυγάτηρ ἁλὸς ἀτρυγέτοιο μέδοντος, ἐν σπέσσι γλαφυροῖσι Ποσειδάωνι μιγεῖσα".) Αυτά για όσους παρακολούθησαν το πρόσφατο ψυχόδραμα με το βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού. Ό,τι κι αν λέμε, κάποια πρόοδο έχουμε κάνει από το 1970...

TO ΚΟΚΚΙΝΟ ΜΠΑΛΟΝΙ

Το 1958, οι γονείς μου με πήγαν να δω την πασίγνωστη ταινία του Albert Lamorisse "Το κόκκινο μπαλόνι". Για κάποιο λόγο, μου έκανε καταπληκτική εντύπωση. Θυμάμαι ολοζώντανη την τρομερή εκείνη σκηνή όπου ο πιτσιρικάς σημαδεύει με τη σφεντόνα του το μπαλόνι, το πετυχαίνει, κι αυτό αρχίζει σιγά-σιγά να ξεφουσκώνει, να ξεφουσκώνει, ώσπου πέφτει πια καταγής, οπότε κάποιος άλλος (ο ίδιος;) πιτσιρικάς έρχεται και το σκάει με το πόδι του. Τόσο μου εντυπώθηκε αυτή η σκηνή, που δεν θυμόμουν καθόλου τη συνέχεια - τα πάμπολλα μπαλόνια που φεύγουν απ' όπου κι αν βρίσκονται, πάνε από μόνα τους στα χέρια του ήρωα και τον ανεβάζουν ψηλά.

Την ταινία αυτή τη βρήκα ολόκληρη προ ημερών στο YouTube και την ξαναείδα, έστω και σε μικρή οθόνη, για πρώτη φορά πενήντα σχεδόν χρόνια μετά. Και τη συνιστώ θερμά, ακόμα και σ'όσους δεν την είδανε μικροί!