1 Δεκ 2014

Macedonia for foreigners

Έλαβα τις προάλλες ένα μήνυμα από έναν πολύ αγαπητό μου φίλο από την Αμερική, μορφωμένο αλλά τελείως άσχετο με τα Βαλκανικά πράγματα, με το εξής περιεχόμενο:

Somebody in my office is from Macedonia.  How is Macedonian related to Greek?
Can you read of speak Macedonian?
Was Salonica ever part of Macedonia?

Έκατσα και του έγραψα μια κάπως εκτενή απάντηση, που ίσως μπορεί να χρησιμέψει σε όσους αντιμετωπίζουν καλόπιστες ερωτήσεις αγγλόφωνων ή αγγλομαθών ξένων σχετικά με το Μακεδονικό, γι'αυτό και την παραθέτω κι εδώ.

With your innocent question about Macedonia you have just opened a BIG can of worms. Sit back and prepare for a longish explanation.

In ancient times, Macedonia was the name of a kingdom north of Mt. Olympus, which certainly included the area where Salonica was built around 300 B.C. Whether its inhabitants were Greek is a controversial question, though modern evidence points to the affirmative. What is certain is that it was under very strong Greek cultural influence: the official language of the court and the only language used in writing was Greek, indeed Attic Greek (i.e. the variety spoken in Athens, not some local dialect), the reigning dynasty traced its ancestry back to the kings of Argos, and the great Athenian playwright Euripides spent his later years there, writing and staging plays for the court - which must therefore have been in a position to appreciate them.

Ancient Macedonia hardly interacted with Southern Greece until the time of King Philip, in the 4th century B.C. Philip got himself involved in inter-Greek wars, and after his death, his son Alexander the Great (who had had Aristotle as his teacher) conquered all of Greece and went on to build an empire extending from Egypt to Pakistan. And there is no question that it was the GREEK language and culture that he brought to these lands. Which is why, when the matter comes up, I like to say that "Alexander the Great was every bit as Greek as Napoleon was French." (After all, Corsica had been sold to France only a few years before Napoleon's birth, and his mother Letizia only barely spoke French!)

In the Hellenistic world that emerged from Alexander's conquests, the ancient Macedonians disappeared as a distinct people (as did the Phrygians, Lydians etc. and indeed also the ancient Greek tribes such as the Dorians, Aeolians and Ionians), merging into the Greek nation. The word "Macedonia" remained in use as a geographic term, denoting the region extending from Mt. Olympus northwards.

In the Middle Ages, Slavic tribes invaded the Balkans, settling all over the place (even in Southern Greece), including in Macedonia, though the cities - notably Salonica - remained Greek. South of Mt. Olympus they were gradually hellenized, so that no identifiable Slavic populations remained in modern times, even though the Peloponnesus (the big peninsula SW of Athens) is still full of Slavic place names. North of Mt. Olympus, the population remained ethnically mixed, and became even more so with the arrival of the Turks (who conquered most of the Balkans and even pushed as far as Vienna in 1529!) and the Spanish Jews (who formed a majority in 19th-century Salonica), not to mention the Vlachs, who are a whole different story, which I will spare you this time. This is why in Italian and certain other languages "macedonia" also means a mixed salad!

In modern times, as the various Balkan nations began to form (Greece became independent in 1830, Serbia had achieved independence even earlier, Bulgarian national consciousness developed extremely fast around the middle of the 19th century), they all laid claims on the geographic area still belonging to the Ottoman Empire and known to Western geographers as Macedonia (the areas east and west of it, up to the Adriatic and the Black Sea respectively, were known as Epirus and Thrace). Following a successful war in 1878, Russia imposed on Ottoman Turkey the Treaty of San Stefano, whereby an independent Kingdom of Bulgaria was to be set up that would incorporate all of Macedonia. The other great powers of the time refused to let Russia create such a huge client state and forced a revision of that treaty, whereby the area of the new kingdom was sharply curtailed and Macedonia remained under Ottoman rule. Bulgarians have been dreaming of San Stefano's Great Bulgaria ever since...

There followed a long struggle, which ultimately turned viciously violent, between Bulgaria and Greece (and Serbia) for the hearts and minds of the Slavic-speaking Christians of Macedonia. An unexpected result of that struggle was the emergence of a movement that claimed "Macedonia for the Macedonians" - which even started an ill-fated insurrection in 1903. Greeks believe that that was merely a front for Bulgarian expansionism, and that the "Autonomous Macedonia" they called for would promptly be annexed by Bulgaria (as had happened in 1885 to another autonomous entity set up by the revision of the Treaty of San Stefano); but there is no doubt that this also marked the emergence of a separate national consciousness among SOME Macedonian Slavs. In 1912-13, an alliance of Greece, Serbia and Bulgaria (and Montenegro) attacked Turkey and conquered all of Macedonia, which they divided among themselves. As they quarreled about the spoils, Greece and Serbia teamed up on Bulgaria and in a short but viciously fought war drastically reduced its share. Hoping to recover Macedonian (and Thracian) territory, Bulgaria joined the German side in World War I, and thus ended up losing even more land. They repeated that attempt in World War II, again finding themselves on the losing side (though, curiously enough, finally rewarded with a slice of Rumanian territory). Thus the geographical region called Macedonia was carved up between Greece (main city: Salonica) and Serbia (main city: Skopje), with a small part going to Bulgaria.

Greece went on to try and liberate/conquer more Turkish territory in the aftermath of World War I, but failed disastrously. The peace treaty that followed provided for a compulsory exchange of populations between the two countries: thus Greece got rid of most of its Moslems (Thracian Moslems were allowed to remain), but had to accommodate 1.5 million Greek refugees, who were mostly settled in Greek Macedonia. Thus, its population was very largely hellenized. (There was also a semi-voluntary exchange of minorities with Bulgaria).

Unfortunately for Serbia, there were hardly any Serbians in the part of Macedonia it had conquered. The Government tried to persuade the Slavic locals that they were "South Serbians", but met with rather little success, and the local population welcomed Bulgarian occupation in both World Wars. When Tito reorganized Yugoslavia on a federal basis in 1944, he elevated the local Slavic population to the status of a nation, equal in principle to the other nations of Yugoslavia (Serbs, Croats and Slovenes, to which the "Moslems" of Bosnia-Hercegovina were later added), which he called "Macedonians"; and their territory became the "Socialist Republic of Macedonia", with, as its official language, a literary norm based on the local dialects, which was named "Macedonian" (and which is very close to Bulgarian, despite deliberate efforts to maximize the differences).

This created a most unfortunate ambiguity, which was doubtlessly deliberate: if there is a "Macedonian" nation with its own language, which has attained statehood within Yugoslavia, then the people of Greek (and Bulgarian) Macedonia are an enslaved minority, awaiting its liberation/reunion with the motherland! This is utterly false - the overwhelming majority of the population of Greek Macedonia is Greek - but is often maintained, explicitly or covertly, by ex-Yugoslav Macedonian circles to this day. Which is why Greece has been bitterly (and sometimes stupidly) opposed to the international recognition of the Republic of Macedonia (independent since the collapse of Yugoslavia in 1991) under that name.

To conclude: if your colleague says he is "Macedonian", he is most probably a Macedonian Slav, from the formerly Yugoslav "Republic of Macedonia". A Greek, talking to a non-Greek, would simply say he was Greek, and only if questioned about his district of origin might specify that he was Macedonian (i.e. from the Greek province of Macedonia, whose capital is Salonica and whose population, including my wife's parents, largely came from what is now Turkey in 1922). I don't speak or understand the language called Macedonian, which is very close to Bulgarian. And Salonica was never a part of a COUNTRY called Macedonia, though for over 2000 years it has been the main city in the geographical region by that name.

9 Οκτ 2014

ΚΟΥΙΖ... ΠΙΚΑΝΤΙΚΟ

Κουιζ (ακατάλληλον δι' ανηλίκους):
Κοιτάξτε εδώ και προσπαθήστε να μαντέψτε πώς προέκυψε ο ελληνικός τίτλος.
Ο όλος ιστότοπος είναι περιβόλι, τουλάχιστον στην ελληνική του έκδοση. Κάντε μια αναζήτηση με σχεδόν οποιαδήποτε από τις λέξεις που λέγονται μεν καθημερινώς αλλά δεν γράφονται σε ευπρεπή ιστολόγια (κοιτάξτε π.χ. εδώ ή εδώ -- αργεί καμιά φορά, οπότε περιμένετε λίγο) και όλο κάτι  θα βρείτε. Γελωτοθεραπεία εξασφαλισμένη!

6 Ιουλ 2014

Λύκε, Λύκε, είσαι εδώ;

Έστω και χωρίς την άδεια του σκιτσογράφου ή των εκδοτών, δεν αντέχω να μην αναδημοσιεύσω εδώ την υπέροχη γελοιογραφία του Πάνου Ζάχαρη από το "Ποντίκι"  της 22ας Μαΐου 2014, την οποία πρωτοείδα... σε γαλλικό νεοφιλελεύθερο ιστότοπο:



Πηγή: http://www.topontiki.gr/skitsografies/75122?sg=%CE%A0%CE%91%CE%9D%CE%9F%CE%A3%20%CE%96%CE%91%CE%A7%CE%91%CE%A1%CE%97%CE%A3

17 Οκτ 2013

Πόσο επίκαιρο!

Δεν είναι τίποτε το άγνωστο, αλλά το θυμήθηκα εξ αφορμής της πρόσφατης εκστρατείας αναγραφής στίχων του Καβάφη στα λεωφορεία -- και είναι τόσο απίστευτα επίκαιρο!


Εν μεγάλη Eλληνική αποικία, 200 π.X.Αναγνωρισμένα
Εκτύπωση
Ότι τα πράγματα δεν βαίνουν κατ’ ευχήν στην Aποικία
δεν μέν’ η ελαχίστη αμφιβολία,
και μ’ όλο που οπωσούν τραβούμ’ εμπρός,
ίσως, καθώς νομίζουν ουκ ολίγοι, να έφθασε ο καιρός
να φέρουμε Πολιτικό Aναμορφωτή.

Όμως το πρόσκομμα κ’ η δυσκολία
είναι που κάμνουνε μια ιστορία
μεγάλη κάθε πράγμα οι Aναμορφωταί
αυτοί. (Ευτύχημα θα ήταν αν ποτέ
δεν τους χρειάζονταν κανείς.) Για κάθε τι,
για το παραμικρό ρωτούνε κ’ εξετάζουν,
κ’ ευθύς στον νου τους ριζικές μεταρρυθμίσεις βάζουν,
με την απαίτησι να εκτελεσθούν άνευ αναβολής.

Έχουνε και μια κλίσι στες θυσίες.
Παραιτηθείτε από την κτήσιν σας εκείνη·
η κατοχή σας είν’ επισφαλής:
η τέτοιες κτήσεις ακριβώς βλάπτουν τες Aποικίες.
Παραιτηθείτε από την πρόσοδον αυτή,
κι από την άλληνα την συναφή,
κι από την τρίτη τούτην: ως συνέπεια φυσική·
είναι μεν ουσιώδεις, αλλά τί να γίνει;
σας δημιουργούν μια επιβλαβή ευθύνη.

Κι όσο στον έλεγχό τους προχωρούνε,
βρίσκουν και βρίσκουν περιττά, και να παυθούν ζητούνε·
πράγματα που όμως δύσκολα τα καταργεί κανείς.

Κι όταν, με το καλό, τελειώσουνε την εργασία,
κι ορίσαντες και περικόψαντες το παν λεπτομερώς,
απέλθουν, παίρνοντας και την δικαία μισθοδοσία,
να δούμε τι απομένει πια, μετά
τόση δεινότητα χειρουργική.—

Ίσως δεν έφθασεν ακόμη ο καιρός.
Να μη βιαζόμεθα· είν’ επικίνδυνον πράγμα η βία.
Τα πρόωρα μέτρα φέρνουν μεταμέλεια.
Έχει άτοπα πολλά, βεβαίως και δυστυχώς, η Aποικία.
Όμως υπάρχει τι το ανθρώπινον χωρίς ατέλεια;
Και τέλος πάντων, να, τραβούμ’ εμπρός.
(Από τα Ποιήματα 1897-1933, Ίκαρος 1984) 

13 Οκτ 2013

Ελέχθη...


Αν είχε νικήσει τελικά ο Ναπολέων, η Ευρώπη θα μιλούσε σήμερα γαλικά. Αν είχε επικρατήσει ο Χίτλερ ή ο Στάλιν, η Ευρώπη θα μιλούσε αντιστοίχως γερμανικά ή ρωσικά. Ευτυχώς, όλοι αυτοί απέτυχαν - κι έτσι είμαστε ελεύθεροι να μιλούμε... αγγλικά! 

14 Αυγ 2013

Άρες μάρες

Άρες μάρες


"Τα βιβλία του συγγραφέα κ Α. Κρασανάκη για τη γλώσσα και γραφή,  σύμφωνα με τις αρ. πρωτ. Γ2/1105/12-2-1192 και Γ1/4/3-2-1992 αποφάσεις του Υπουργού Παιδείας (Ύστερα από πρόταση των Δ/νσεων Σπουδών της Α/βάθμιας και Β/βάθμιας Εκπαίδευσης),  έχουν εγκριθεί για αγορά προς εμπλουτισμό των βιβλιοθηκών όλων των Δημοτικών Σχολείων και όλων των Γυμνασίων και Λυκείων της Ελλάδος."

Έτσι αυτοδιαφημίζεται ο Κρητικός ερασιτέχνης γλωσσολόγος Αδαμάντιος (Μάκης) Κρασανάκης στην ιστοσελίδα του, και υποθέτω δυστυχώς ότι είναι αλήθεια. "Δυστυχώς", διότι τα γλωσσολογικά τουλάχιστον βιβλία του -- και είναι πολυγραφότατος ο ευλογημένος! -- είναι συρραφή ανοησιών. Έπεσα τυχαία, χαζεύοντας στο Διαδίκτυο, πάνω σ'ένα απ΄αυτά, επιγραφόμενο "Ελληνική γραφή", και άρχισα να σταχυολογώ διάφορα κουφά που λέει, ωσότου... κουράστηκα και σταμάτησα. Παραθέτω εδώ μερικά από όσα μάζεψα. Κοιτάξτε το πάντως: είναι περιβόλι. Και είναι κρίμα, γιατί είναι εμφανώς γραμμένο με φιλότιμο και αγάπη για το αντικείμενό του...

'Ο,τι βρίσκεται εντός αγκυλών είναι δική μου προσθήκη.




Το ελληνικό σύστημα γραφής είναι το πιο εύκολο και το πιο τέλειο του κόσμου.
_ Γράφει καλύτερα και από το μαγνητόφωνο και μαθαίνεται μόλις σε 30’

Η Ελληνική Γραφή είναι η πιο τέλεια και η πιο εύκολη του κόσμου, αφού είναι η μόνη  στον κόσμο που γράφει-υποδείχνει και την ορθή προφορά  και  την ορθή έννοια των λέξεων και μάλιστα με ένα πανεύκολο στην εκμάθησή του τρόπο.

[Μετά τον πίνακα ΟΛΩΝ των γραμμάτων του αλφαβήτου] Τα ως άνω γράμματα του ελληνικού αλφάβητου ονομάζονται  στοιχεία ή ψηφία, επειδή μ’ αυτά δημιουργούμε και άλλα γράμματα, τα δίψηφα γράμματα: ΟΥ(ου) = u, ΑΙ(αι) = Ε(ε) ...

Στο ελληνικό αλφάβητο δεν αναφέρεται [sic] ούτε το σύνολο των γραμμάτων του ελληνικού συστήματος γραφής ούτε και το σύνολο των φθόγγων της ελληνικής γλώσσας, αφού από τη μια δεν αναφέρεται ο φθόγγος u (δεν αναφέρεται, επειδή γράφεται δίψηφα, δηλαδή ΟΥ(ου)) και από την άλλη δεν αναφέρονται τα δίψηφα γράμμα: ΑΙ(αι) = [ε],    ΕΙ(ει) = ΥΙ(υι) = [ι],  ΜΜ(μμ) =μ… (δεν αναφέρονται, επειδή αναφέρονται τα στοιχεία τους,  δηλαδή τα: ΑΙ(αι) = Α(α) + Ι(ι)….).   Για τον ίδιο λόγο στο λατινικό αλφάβητο αναφέρονται τα: U(u), D(d), G(g), B(b), Χ(χ) και δεν αναφέρονται τα: ΤΗ(th), PΗ(ph), AE(ae), OE(oe)...

Οι αλφαβητικές λέξεις:  ά-λφα. β-ήτα...   είναι άκλιτες, όπως και οι αριθμοί: δυο, τρία [!],.. επειδή οι λέξεις αυτές παλιά ήσαν συνάμα και αριθμοί:  Α(α) = 1, Β(β) = 2,…., Στ(στ) = σ, … Ι(ι) = 10, ΙΑ(ια) = 11…

Οι φθόγγοι: ρ, λ, μ, ν, σ, ζ λέγονται ημιφωνικοί (ως γράμματα λέγονται ημίφωνα), επειδή είναι δυνατόν να μπουν μεταξύ άλλου συμφώνου και φωνήεντος, π.χ.: έκζεμα, άρση, κρότος, κλάσμα, άλμα...

Δίψηφα γράμματα:   ΟΥ(ου), ΑΙ(αι), ΕΙ(ει), ΟΙ(οι), ΥΙ(υι)
Ομοήχα γράμματα: Α(α) = [α],  ΟΥ(ου) = [u],   ...

Τα γράμματα B(b), G(g), D(d), του λατινικού αλφάβητου δεν παριστούν φθόγγους, αλλά  συμπλέγματα φθόγγων, τα:  μπ, γκ, ντ, που στην ελληνική γραφή δε θεωρήθηκε αναγκαίο.
Οι Λατίνοι χρησιμοποιούσαν τα γράμματα b, d, g αντί  για τα mp, nt, ng στις απλές λέξεις: bellum, Graecia, demereo, gario....  και τα  n + p,v,f = mp, mv, mf,    n + t = nt, n +c = nc.... στις σύνθετες: in-perio > imperio, con-pania > compania, con-texto, contempora, con-capio... Παρέβαλε και στην Ελληνική: εκ-στρατεία & Ξέρξης, συν-πονώ > συμπονώ, συν-βαίνει > συμβαίνει...

Με το γράμμα Υ(υ) = [ι]  γράφουμε το φθόγγο [ι] που προέρχεται από ορισμένα φθογγικά πάθη, όπως από τον ιωτακισμό του [ου]: κούπα (cupa) > κύπη, κύπελλο,... και των επιθέτων σε -ις/ος: μακρός & μακρύς, ελαφρός & ελαφρύς..,
Με το γράμμα Υ(υ) = [β/φ] γράφουμε το ληκτικό φθόγγο [β/φ] στις λέξεις «ταυ, ευ», άρα και στα σύνθετα και παράγωγά τους: Eυ-αγγελία, ευ-φορία, ευ-γένεια, ευ-χή, ταυτίζω,.... [Στις υπόλοιπες περιπτώσεις χρησιμοποιούμε τα γράμματα Β(β) Φ(φ): βάρος, βαθύς, φάρος, φόρος..

Στην αρχή και μέσα στη λέξη [το Σ] προφέρεται κανονικά: σκάλα, σπίτι, στάση, Σταμάτης, σθένος, άσωτη... και στο τέλος τη λέξης σβηστά, λιγότερο ηχηρά απ’ ότι όταν βρίσκεται άλλου, σιγιστικά – απ’ όπου και «σίγμα» (σιγώ): σκάλα, καλός.,

O φθόγγος σ,ς [sic] όταν ακολουθούν οι φθόγγοι: β γ δ μ ν ρ λ καμιά φορά [μόνο;] προφέρεται και ως ζ:

Τα συμπλέγματα: αυ, ευ, ηυ προκύπτουν, όταν το  γράμμα Υ(υ) = [β/φ] μπει αντί του Β(β)/ Φ(φ) ως ληκτικό (εδώ είναι κάτι ως το –ς) στις μονοσύλλαβες λέξεις: ευ (= καλώς) ταυ.. ή ως πρόσφυμα σε κατάληξη -εω, -αω..: οδός > οδε(ύ)ω,  αναπά(υ)ω - αναπα(ύ)ομαι.... Κάτι που διατηρείται και στα σύνθετα  και παράγωγά με αυτά: ευγένεια, ευ-τυχία,  ταυ-τίζω...   [errare humanum est, perseverare diabolicum]

πολλοί νομίζουν ότι τα δίψηφα γράμματα πριν προφέρονταν ως δείχνουν τα στοιχεία τους, ενώ δεν είναι έτσι, αφού τα: ΑΙ(αι), ΕΙ(ει), ΟΙ(οι), ΥΙ(υι) μπαίνουν και αντί των  ομόφωνων Ε(ε), Ι(ι) στην κατάληξη  ορισμένων λέξεων ...




[Κι ένα παράθεμα από άλλο βιβλίο του ίδιου, επιγραφόμενο "Ψεύδη για την ελληνική γλώσσα και την ελληνική γραφή", που φωτίζει, πιστεύω, τη νοοτροπία του συγγραφέα:]

"Οι φθόγγοι φωνήεντα σε όλες τις γλώσσες και σ' όλες τις εποχές δεν είναι ούτε 12 ούτε 6 ούτε 7 κ.τ.λ., αλλά 5, οι: [α] [ε] [ο] [ι] [ου]. Απλώς σε πολλές γραφές δεν παρίστανται με ανάλογα γράμματα, αλλά με περισσότερα ή λιγότερα, ανάλογα με το σύστημα."

['Ολες δηλαδή οι γλώσσες, σε όλη της ιστορία της ανθρωπότητας, είχαν και έχουν τα πέντε φωνήεντα της σημερινής ελληνικής, και μόνο αυτά. Το γαλλικό u ή το αγγλικό a (στα man, cat) δεν είναι φθόγγοι φωνήεντα!]

5 Αυγ 2013

"Διορθωμένο ιουλιανό" ημερολόγιο

Όπως όλοι ξέρουμε -- ή θα έπρεπε να ξέρουμε :-) -- μέχρι και τις αρχές του 20ο αιώνα οι Ορθόδοξες εκκλησίες και οι χώρες όπου επικρατεί η Ορθοδοξία ακολουθούσαν το ιουλιανό ημερολόγιο, που από το Μάρτιο του 1900 είχε 13 ημέρες διαφορά με το γρηγοριανό, που χρησιμοποιούσε η Δύση. Αυτό που ελάχιστοι ξέρουν είναι ότι και σήμερα ακόμη, η Εκκλησία της Ελλάδος και το Οικουμενικό Πατριαρχείο ισχυρίζονται ότι ακολουθούν όχι το γρηγοριανό ημερολόγιο, παρά το "διορθωμένο ιουλιανό"!

Ως γνωστόν, το ιουλιανό ημερολόγιο -- βασικά δηλαδή το αρχαίο ρωμαϊκό ημερολόγιο, όπως μεταρρυθμίστηκε από τον Ιούλιο Καίσαρα το 45 π.Χ. βάσει εισηγήσεων του Αλεξανδρινού αστρονόμου Σωσιγένη και υιοθετήθηκε από την Εκκλησία της Ρώμης και σταδιακά και από όλες τις άλλες χριστιανικές Εκκλησίες, παρεκκλίνει ελαφρά από την αστρονομική πραγματικότητα: το ιουλιανό έτος διαρκεί 365 ημέρες συν μία (τη δίσεκτη) κάθε τέσσερα χρόνια, δηλαδή κατά μέσον όρο 365 ημέρες και 1/4 της ημέρας, ενώ στην πραγματικότητα ο κύκλος των εποχών διαρκεί 11 λεπτά και 14 δευτερόλεπτα (1/128 της ημέρας) λιγότερο.  Το λάθος αυτό, τελείως ανεπαίσθητο στη διάρκεια μιας ανθρώπινης ζωής, συσσωρεύτηκε με τους αιώνες και κάποια στιγμή (το 1583) η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία έκρινε σκόπιμο να διορθώσει το ημερολόγιο, ορίζοντας ότι τα έτη που τελειώνουν σε 00 (και που στο ιουλιανό ημερολόγιο είναι δίσεκτα, όπως όλα τα έτη που διαιρούνται δια 4) θα είναι δίσεκτα μόνον όταν διαιρούνται διά 400. Έτσι, το 1700, το 1800 και το 1900 δεν λογίστηκαν δίσεκτα στη Δύση, ενώ το 2000 λογίστηκε. Με την ίδια ευκαιρία, ο Πάπας Γρηγόριος ΙΓ΄ αφαίρεσε δέκα ημέρες από τον Οκτώβριο του 1583, ούτως ώστε να επανέλθει το ημερολόγιο στην ίδια θέση που ήταν και την εποχή του Μεγάλου Κωνσταντίνου, όταν παγιώθηκαν διάφορες λεπτομέρειες του λειτουργικού έτους και ιδίως η ημερομηνία εορτασμού του Πάσχα. Οι Προτεσταντικές Εκκλησίες ακολούθησαν αργά ή γρήγορα τη γρηγοριανή μεταρρύθμιση (η Αγγλικανική Εκκλησία μόλις το 1752!), οι Ορθόδοξες όμως αρνήθηκαν να συνταχθούν με τον αφορισμένο, σχισματικό, επικατάρατο Πάπα, κι έτσι μπήκε ο 20ός αιώνας με τη Ρωσία και τα Βαλκάνια  ν'ακολουθούν ακόμη το ιουλιανό, του οποίου η διαφορά με το γρηγοριανό είχε στο μεταξύ αυξηθεί (από το Μάρτιο του 1900) σε 13 ημέρες. Γι΄αυτό διαβάζουμε π.χ. ότι ο ο ελληνικός στρατός μπήκε στη Θεσσαλονίκη στις 13/26 Οκτωβρίου 1912 ή ότι ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ δολοφονήθηκε στις 5/18 Μαρτίου 1913.

Οι προφανείς  τεχνικές δυσκολίες που προξενούσε  αυτή η διαφορά την εποχή του τηλεγράφου και του σιδηροδρόμου πίεζαν τα κράτη που ακολουθούσαν ακόμη το ιουλιανό ημερολόγιο να ευθυγραμμιστούν με τη Δυτική Ευρώπη. Για να γίνει όμως αυτό χρειάστηκαν φοβερές ανατροπές: στη Ρωσία, η Οκτωβριανή Επανάσταση (που ονομάζεται έτσι γιατί έγινε στις 25 Οκτωβρίου 1917 με το ιουλιανό ημερολόγιο, εορταζόταν όμως στις 7 Νοεμβρίου με το γρηγοριανό!), στη Σερβία ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος και η μετεξέλιξη του μικρού βαλκανικού κράτους σε Βασίλειο των Σέρβων, Κροατών και Σλοβένων, και στην Ελλάδα η Μικρασιατική Καταστροφή. Πράγματι, το γρηγοριανό ημερολόγιο επιβλήθηκε στη χώρα μας με απόφαση της επαναστατικής κυβέρνησης Πλαστήρα τον Οκτώβριο του 1923.

Οι εθνικές ορθόδοξες εκκλησίες βρέθηκαν έτσι ξεκρέμαστες. Η ρωσική και η σερβική εκκλησία παρέμειναν πιστές μέχρι σήμερα στο ιουλιανό ημερολόγιο και γιορτάζουν λ.χ. τα Χριστούγεννα 13 ημέρες μετά τους περισσότερους άλλους Χριστιανούς και... μετά την κοσμική Πρωτοχρονιά, στις 7 Ιανουαρίου του γρηγοριανού ημερολογίου, η Εκκλησία της Ελλάδος όμως και το Οικουμενικό Πατριαρχείο (που βρισκόταν τότε σε δεινή θέση, φοβούμενο μήπως υπαχθεί και αυτό στην ανταλλαγή των πληθυσμών) ακολούθησαν το παράδειγμα του Ελληνικού Κράτους το Μάρτιο του 1924, μετά από "Πανορθόδοξο Συνέδριο" (όχι σύνοδο!), όπου δεν είχαν εκπροσωπηθεί τα Πατριαρχεία Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων. Για να μην παραδεχτούν όμως ότι συντάσσονται με τους αφορεσμένους κλπ. παπικούς, επισήμως δέχτηκαν όχι το γρηγοριανό, παρά το "διορθωμένο ιουλιανό" ημερολόγιο!

Πού έγκειται η διαφορά του "διορθωμένου ιουλιανού ημερολογίου" από το διεθνώς εν χρήσει γρηγοριανό;
Όπως είπαμε, δίσεκτα είναι για όλους τα έτη που το νούμερό τους διαιρείται διά 4. Στο γρηγοριανό ημερολόγιο εξαιρούνται τα έτη που διαιρούνται διά 100 αλλά όχι διά 400. Μ'άλλα λόγια, είναι δίσεκτο το 2000 αλλά όχι τα 2100, 2200, 2300, είναι πάλι δίσεκτο το 2400, αλλά όχι το 2500, 2600, 2700, και είναι πάλι δίσεκτο το 2800, αλλά όχι τα 2900, 3000, 3100. Στο "διορθωμένο ιουλιανό" είναι δίσεκτα τα έτη των αιώνων όταν, διαιρούμενα δια 900, αφήνουν υπόλοιπο 2 ή 6. Δηλαδή ποια; Πάλι το 2000 (αφού 20=2*9+2) και το 2400 (αφού 24=2*9+6), και μετά πια... το 2900 αντί του 2800, το 3300 αντί του 3200, το 3800 αντί του 3600, το 4200 αντί του 4000 κ.ο.κ!
Αυτό είναι όλο! Θα υπάρξει δηλαδή μιας ημέρας διαφορά ανάμεσα στις Ορθόδοξες και τις άλλες Εκκλησίες τον 29ο αιώνα (αυτό θα πει μακρόπνοος σχεδιασμός!), θα επανέλθει ο συγχρονισμός από το Μάρτιο του 2900 και μέχρι το 3200, θα υπάρξει πάλι μιας μέρας διαφορά τον 33ο αιώνα κ.ο.κ.

Παραθέτω από μια ορθόδοξη ιστοσελίδα:
"Σαφώς δηλούται από την Εκκλησία της Ελλάδος, αλλά αποδεικνύεται και επιστημονικά, ότι δεν απεδέχθη τη διόρθωση των Λατίνων, αλλά δέχτηκε τη διόρθωση των Ορθοδόξων αστρονόμων, που της προτάθηκε και εισήγαγε νέο ημερολόγιο (διορθ. Ιουλιανό), κατά πολύ ακριβέστερο του Γρηγοριανού. Το ότι μέχρι το 2800 η διόρθωση ομοιάζει με εκείνη του Γρηγοριανού δεν συνηγορεί για την ταυτοποίησή τους. Μετά το 2800 γίνεται εμφανής η διαφορά. Έτσι, το 2800 την ίδια ημέρα, το Ιουλιανό ημερολόγιο θα δείχνει 10 Φεβρουαρίου, το Γρηγοριανό 29 Φεβρουαρίου και το διορθ. Ιουλιανό 1 Μαρτίου, δεδομένου, ότι τόσο το Ιουλιανό, όσο και το Γρηγοριανό θεωρούν το 2800 ως δίσεκτο, ενώ το διορθ. Ιουλιανό όχι, καθότι θεωρεί δίσεκτο το 2900, αντίθετα με τα άλλα δύο ημερολόγια."

Και ρωτώ: υπάρχει έστω και ένας λογικός άνθρωπος που να πιστεύει ότι άμα έρθει η ώρα, η 29η Φεβρουαρίου δηλαδή του 2800, και δεν έχει επέλθει ως τότε ούτε η Δευτέρα Παρουσία ούτε η Ένωση των Εκκλησιών, ο ορθόδοξος κόσμος θα αποφασίσει να παρεκκλίνει κατά  μία ημέρα από τον υπόλοιπο, γιατί έτσι θα έχει αποφασίσει ένα κατ'όνομα μόνον πανορθόδοξο συνέδριο 900 χρόνια πριν;

Αλλά η αστρονομική ακρίβεια; θ'αντιτείνει ίσως κάποιος. Ναι, πράγματι· το "διορθωμένο ιουλιανό"  είναι ακριβέστερο από το γρηγοριανό, με την έννοια ότι το γρηγοριανό έχει ετήσιο σφάλμα 26 δευτερολέπτων, ενώ το ετήσιο σφάλμα του διορθωμένου ιουλιανού είναι μόλις 3 δευτερολέπτων.  Σε ΤΡΕΙΣ ΧΙΛΙΑΔΕΣ ΧΡΟΝΙΑ δηλαδή από σήμερα, το γρηγοριανό θα έχει συσσωρεύσει μιας ημέρας σφάλμα -- αν βέβαια έχει μείνει σταθερή ως τότε και η διάρκεια της περιφοράς της Γης γύρω από τον Ήλιο και η διάρκεια της περιστροφής της Γης γύρω από τον άξονά της. Αλλά λόγω διάφορων φαινομένων (τριβής, παλιρροιών, πτώσης μετεωριτών, θερμοπυρηνικών διεργασιών στον Ήλιο...) και οι δύο αυτές διάρκειες μεταβάλλονται με τις χιλιετίες. Είναι λοιπόν αστείο να σχεδιάζουμε από τώρα να διασπάσουμε το 2800 την ημερολογιακή ενότητα του χριστιανικού κόσμου  -- αλλά και του υπόλοιπου, που για προφανείς ιστορικούς λόγους χρησιμοποιεί για κοσμικούς σκοπούς το γρηγοριανό ημερολόγιο -- για λόγους όχι μόνο άσχετους με την Ορθόδοξη πίστη ή την παράδοση, παρά ούτε καν θεμελιωμένους σε ακλόνητη αστρονομική βάση!

Σε ένα σημείο φυσικά διαφέρει ουσιαστικότατα το ημερολόγιο των Ορθόδοξων Εκκλησιών και χωρών  από το γρηγοριανό: στον υπολογισμό του Πάσχα, που (όπως εξηγήσαμε σε άλλη ανάρτηση) εξακολουθεί να γίνεται με το ιουλιανό ημερολόγιο, με αποτέλεσμα συχνά (π.χ. φέτος) να πέφτει Μάη μήνα, ανατρέποντας διάφορες λεπτομέρειες της καθιερωμένης τάξης του λειτουργικού ημερολογίου. Σ'αυτό (και μόνο σ'αυτό) έχουν κάποιο δίκιο οι παλαιοημερολογίτες, οι συνεχιστές δηλαδή εκείνων των Ορθοδόξων που δεν ακολούθησαν τη μεταρρύθμιση του 1924 -- θα έπρεπε να είχε μεταρρυθμιστεί μαζί και το Πασχάλιο...